Wereldbevolking en Groei

1. Evolutie van de wereldbevolking

• Wereldbevolking groeide traag gedurende duizenden jaren, van ongeveer 4 miljoen in 10.000 v.C. tot 1 miljard rond 1800.
• Vanaf 1800 versnelt de groei sterk, vooral na 1950, met een bevolkingsexplosie: de bevolking steeg van 2,5 miljard in 1950 tot 7,8 miljard in 2020.
• Tussen 1975 en 2011 groeide de wereldbevolking met telkens 1 miljard inwoners in ongeveer 36 jaar.
• De groeicurve heeft de vorm van een hockeystick: lange periode van langzame groei gevolgd door een scherpe stijging.

2. Bevolkingsexplosie en socio-economische gevolgen

• Vanaf 1950 is er een sterke toename in:
  • Energieverbruik
  • Verbruik van kunstmest
  • Aantal stuwdammen
  • Waterverbruik
  • Papierproductie
• Deze curves vertonen een vergelijkbare knik rond 1950, wat samenvalt met de snelle bevolkingsgroei.
• De toename in bevolking leidt tot een hogere vraag en productie van goederen en diensten.
• Andere sterk stijgende producten door bevolkingsgroei: voedsel, auto’s, woningen, machines, technologie.

3. Great Acceleration (Grote Versnelling)

• Vanaf 1950 zorgt goedkope energie en toenemende handel voor een snelle groei in consumptie wereldwijd.
• Dit fenomeen wordt de Great Acceleration genoemd: een periode van versnelde economische en sociale ontwikkeling na de Tweede Wereldoorlog.

> De bevolkingsexplosie vanaf 1950 veroorzaakte een snelle stijging in consumptie en productie, wat grote impact heeft op onze planeet.

1. Bevolkingsgroei en voorspellingen

• De wereldbevolking groeit nog steeds, maar de jaarlijkse groei neemt af.
• Rond 2100 zou de bevolkingsgroei stoppen.
• Volgens oudere voorspellingen zou de wereldbevolking in 2100 ongeveer 11 miljard mensen tellen.
• Nieuwere studies (2020) verwachten een lagere groei: ongeveer 8,8 miljard mensen in 2100 in plaats van 10,9 miljard.

De bevolkingsgroei vertoont een hockeystickvorm: vanaf 1950 stijgt de bevolking zeer snel.

2. Gevolgen van de bevolkingsexplosie

• Snelle bevolkingsgroei verhoogt de vraag naar:
  • Water
  • Voedsel
  • Huisvesting
  • Vervoer
  • Grondstoffen
  • Energiebronnen
• Deze stijgende vraag veroorzaakt een toename van milieuproblemen.
• Dit fenomeen heet de Great Acceleration (Grote Versnelling).

3. Migratie en migratiesaldo

• Migranten: mensen die van het ene land naar het andere verhuizen.
• Migratiesaldo = aantal immigranten per 1000 inwoners − aantal emigranten per 1000 inwoners.
• Migratie beïnvloedt de bevolkingsgroei lokaal en regionaal.

De wereldbevolking groeit minder snel dan vroeger verwacht, maar de impact op hulpbronnen en milieu blijft groot door de grote absolute aantallen mensen.

1. Voorspellingen voor de wereldbevolking in de 21ste eeuw

De wereldbevolking blijft groeien, maar de snelheid en omvang van die groei variëren sterk per regio en periode. Voor de 21ste eeuw zijn er verschillende voorspellingen gebaseerd op geboortecijfers, sterftecijfers en migratie.

2. Belangrijke begrippen en formules

• Bevolkingsgroei = natuurlijke aangroei + migratiesaldo
  Waarbij:

  • Natuurlijke aangroei = geboortecijfer - sterftecijfer
  • Migratiesaldo = immigratiecijfer - emigratiecijfer

• Cijfers worden vaak uitgedrukt in ‰ (promille), wat betekent per duizend inwoners.

3. Voorbeeld: België in 2019

• Belangrijk: De bevolkingsgroei in België wordt vooral veroorzaakt door internationale migratie.

4. Wereldwijde voorspellingen voor de 21ste eeuw

• De groei concentreert zich vooral in Afrika en delen van Azië.
• In veel rijke landen daalt de bevolking door lage geboortecijfers en vergrijzing.

5. Invloed van migratie op bevolkingsgroei

• Migratie kan lokale bevolkingsgroei sterk beïnvloeden, zoals in België waar migratie de belangrijkste groeifactor is.
• Migranten komen vaak uit landen met conflicten of economische problemen.
• Migratiepatronen veranderen door politieke en economische omstandigheden.

6. Impact van uitzonderlijke gebeurtenissen

• Voorbeeld: COVID-19-pandemie
  De pandemie heeft de bevolkingsgroei tijdelijk vertraagd door hogere sterfte en verminderde migratie.
  • In België werd de bevolkingsgroei in 2020 bijgesteld van 50.000 naar 17.000 inwoners.

> De wereldbevolking groeit in de 21ste eeuw, maar met een afnemende snelheid en grote regionale verschillen, waarbij migratie een cruciale rol speelt in lokale bevolkingsveranderingen.

1. Internationale migratie

• Internationale migratie = verplaatsing van mensen van het ene land naar het andere, met als doel zich daar te vestigen.
• Migratie kan immigratie (binnenkomen in een land) of emigratie (vertrekken uit een land) zijn.
• Migratie beïnvloedt de bevolkingsgroei naast natuurlijke aangroei (geboorten minus sterfgevallen).

2. Migratiesaldo

• Migratiesaldo = het verschil tussen het aantal immigranten en emigranten in een land over een bepaalde periode.

  $$\text{Migratiesaldo} = \text{Immigratie} - \text{Emigratie}$$

• Een positief migratiesaldo betekent dat er meer mensen het land binnenkomen dan verlaten; dit verhoogt de bevolking.

• Een negatief migratiesaldo betekent dat er meer mensen vertrekken dan aankomen; dit verlaagt de bevolking.

3. Invloed op bevolkingsgroei

• De totale bevolkingsgroei wordt bepaald door:

  $$\text{Bevolkingsgroei} = \text{Natuurlijke aangroei} + \text{Migratiesaldo}$$

• Natuurlijke aangroei = aantal geboorten - aantal sterfgevallen.

• Migratie kan de bevolkingsgroei versnellen of vertragen, afhankelijk van het migratiesaldo.

4. Voorbeeld België 2020

Belangrijk: De coronapandemie zorgde in 2020 voor een hogere sterfte en minder immigratie, wat de bevolkingstoename vertraagde.

5. Samenvatting

> Het migratiesaldo is een cruciale factor die samen met natuurlijke aangroei bepaalt of de bevolking van een land groeit of krimpt.

1. Natuurlijke aangroei van de bevolking in België

Natuurlijke aangroei is het verschil tussen het aantal geboorten en het aantal sterfgevallen in een bepaalde periode. Het bepaalt of de bevolking groeit, stabiel blijft of afneemt zonder rekening te houden met migratie.

2. Belangrijke begrippen

3. Invloed van leeftijdsstructuur op natuurlijke aangroei

• In landen met een jonge bevolking is het geboortecijfer hoog en het sterftecijfer laag.
• In landen met een oude bevolking is het geboortecijfer laag en het sterftecijfer hoog.

De leeftijdsstructuur beïnvloedt dus sterk het geboortecijfer en sterftecijfer, en daarmee de natuurlijke aangroei.

4. Natuurlijke aangroei wereldwijd (2020)

5. Specifiek voor België

• België kent een lage natuurlijke aangroei door een relatief laag geboortecijfer en een stijgend sterftecijfer door vergrijzing.
• De vergrijzing betekent dat het aandeel ouderen in de bevolking toeneemt, wat het sterftecijfer verhoogt.
• Het vruchtbaarheidscijfer in België ligt onder het vervangingsniveau van 2,1 kinderen per vrouw, wat betekent dat zonder migratie de bevolking op termijn zou afnemen.

6. Leeftijdshistogram België

• De leeftijdsstructuur van België toont een toename van ouderen en een afname van jongeren.
• Dit leidt tot een hogere druk op sociale voorzieningen en een langzame bevolkingsgroei.

Belangrijk: De natuurlijke aangroei van de bevolking wordt beïnvloed door het geboortecijfer, sterftecijfer en de leeftijdsstructuur. In België zorgt de vergrijzing voor een dalende natuurlijke aangroei.

1. Leeftijdsstructuur van de bevolking

De leeftijdsstructuur van een bevolking wordt weergegeven met een leeftijdshistogram:

• Verticale as: leeftijdsklassen per vijf jaar.
• Horizontale as: aandeel mannen (links) en vrouwen (rechts) per leeftijdsklasse.
• De balkjes schuiven in de tijd omhoog, wat de veroudering van de bevolking toont.

Belangrijk: Het aandeel van elke leeftijdsklasse beïnvloedt het geboorte- en sterftecijfer.

2. Migratie en migratiesaldo

• Migranten zijn mensen die van het ene land naar het andere verhuizen.
• Het migratiesaldo is het verschil tussen het aantal immigranten en emigranten per 1 000 inwoners.

Formules:

• Immigratiecijfer = (Aantal immigranten × 1000) / Totale bevolking
• Emigratiecijfer = (Aantal emigranten × 1000) / Totale bevolking
• Migratiesaldo = Immigratiecijfer − Emigratiecijfer

Voor België in 2019:

3. Herkomst van immigranten in Vlaanderen (2019)

• De meeste immigranten komen uit Roemenië.
• Veel migranten komen uit oorlogs- en conflictgebieden, zoals Syrië.

1. Het vruchtbaarheidscijfer

• Vruchtbaarheidscijfer = gemiddeld aantal kinderen per vrouw in een land.
• Dit cijfer bepaalt mede de natuurlijke bevolkingsgroei (geboorten minus sterfgevallen).
• In rijke landen is het vruchtbaarheidscijfer vaak laag (rond of onder 2 kinderen per vrouw).
• In arme landen is het vruchtbaarheidscijfer meestal hoog (vaak boven 3 kinderen per vrouw).

2. Wereldwijde verschillen in vruchtbaarheidscijfers

3. Invloed van leeftijdsstructuur op geboorten en sterfte

• In landen met een jonge bevolking is het geboortecijfer hoog en het sterftecijfer laag.
• In landen met een oude bevolking is het geboortecijfer laag en het sterftecijfer hoog.

4. Voorbeelden van vruchtbaarheidscijferontwikkelingen

• Japan: Vruchtbaarheidscijfer iets hoger dan 1 kind per vrouw, ondanks maatregelen zoals goedkope kinderopvang en lang zwangerschapsverlof blijft het laag.
• Taiwan: Vruchtbaarheidscijfer daalde in 30 jaar met 70%, de grootste daling ooit geregistreerd.

5. Bevolkingsgroei in België en impact van corona

• België kent een lichte bevolkingsgroei van ongeveer 0,5% per jaar.
• Groei komt vooral door internationale immigratie, want het geboortecijfer ligt iets hoger dan het sterftecijfer.
• Door de coronapandemie in 2020 vertraagde de bevolkingsgroei sterk:
  • Minder immigratie (-84.000 migraties)
  • Meer sterfgevallen (+3.000 overlijdens)
• Hierdoor daalde de verwachte bevolkingsgroei van 50.000 naar 17.000 mensen in 2020.

> Het vruchtbaarheidscijfer en de leeftijdsstructuur bepalen samen het geboortecijfer en sterftecijfer, wat leidt tot grote verschillen in bevolkingsgroei tussen rijke en arme landen.

1. Impact van de coronapandemie op bevolkingsgroei

• Bevolkingsgroei in België vóór corona (2019)

  • Groei van meer dan 60.000 inwoners per jaar (0,53%).
  • Internationale migratie is de belangrijkste oorzaak van deze groei.

• Effecten van de coronapandemie in 2020 op bevolkingsgroei

  1. Hoger aantal sterfgevallen: +3.000 overlijdens door COVID-19.
  2. Minder immigratie: daling van 84.000 migraties door reisbeperkingen en lockdowns.
     → Dit leidde tot een duidelijke vertraging van de bevolkingsgroei in België.

2. Bevolkingsgroei en vruchtbaarheid wereldwijd

• Belangrijk inzicht:
  In arme landen is het aantal kinderen per vrouw hoog. Naarmate een land rijker wordt en de rijkdom beter verdeeld is, daalt de vruchtbaarheid.

3. Migratie en bevolkingsgroei in België

• Herkomst van migranten:

  • Meeste immigranten komen uit Noord-Afrika, Turkije en Roemenië.
  • Migranten uit oorlogsgebieden in 2019: vooral Syriërs en Afghanen.
  • Grootste groep nieuwkomers in België komt uit de EU.

• Belgen in migratiecijfers:

  • Belgen die in het buitenland woonden en terugkeren naar België.

4. Verdubbelingstijd en bevolkingsgroei wereldwijd

• Verdubbelingstijd: het aantal jaren dat nodig is om de bevolking te verdubbelen.
• In België is de verdubbelingstijd 100 jaar of meer (tussen 75-100 jaar in 2016).
• Het continent met de kortste verdubbelingstijd is Afrika.

5. Leeftijdsverdeling van de bevolking

• Wordt weergegeven via een leeftijdshistogram:
  • Verticale as: leeftijdsklassen per 5 jaar.
  • Horizontale as: aandeel mannen (links) en vrouwen (rechts).

> De coronapandemie vertraagde de bevolkingsgroei door meer sterfgevallen en minder immigratie.